«Τόποι βίας – Τοπία μνήμης»

Η πρόσφατη σχετικά μετατόπιση του πολιτικο-κοινωνικού (κι ως εκ τούτου και αρχιτεκτονικού) ενδιαφέροντος για το «τραυματικό παρελθόν» ως σημείο αναφοράς για τις βίαιες πράξεις του παρόντος, αναδεικνύει έμμεσα το ζήτημα της σχέσης μνήμης και λήθης, όπως αυτό εγγράφεται χωρικά στην δομή του αστικού ιστού, αποτυπώνοντας ταυτόχρονα και την δομή του αντίστοιχου κοινωνικού. Ο Γάλλος ακαδημαϊκός Πιερ Νορά υποστηρίζει ότι «η μνήμη συνδέεται με τόπους ενώ η ιστορία με γεγονότα», αναγνωρίζοντας έτσι έμμεσα την άρρηκτη σχέση των μνημείων με το τοπιακό υπόβαθρο στο οποίο εντάσσονται, έτσι ώστε το κοινό να μπορεί να αντιληφθεί συνολικά την πολιτισμική τους αξία. Για τους μνημονικούς τόπους, αυτή η καθοριστική για την υπόσταση τους σχέση με το τοπίο πηγάζει από την αλληλεπίδραση της μνήμης με την ιστορία με τρόπο τέτοιο που η μνήμη δρα ως μέσο αναπαράστασης του παρελθόντος που διαμορφώνει το παρόν (και το μέλλον). Κι αν αυτό ισχύει για την συλλογική ιστορική μνήμη, τότε πώς διαμορφώνεται ένα τοπίο όπου εγγράφεται η αμφίσημη συμβίωση της μνήμης με την λήθη? Ένα τοπίο που αναπαριστά την απωθημένη μνήμη της βίας και του θανάτου, συμβολίζοντας ταυτόχρονα τον «τραυματικό» διχασμό που αυτή η μνήμη επιφέρει? Τα τοπία μνήμης που έχουν επιλεχθεί για την παρούσα μελέτη αφορούν μνημεία βίας -για τα θύματα της τρομοκρατίας του
κράτους (Αργεντινή), για τα θύματα της Βίας (Μεξικό), για τα θύματα της ελευθερίας του λόγου (Λίβανος), για τα θύματα του Ολοκαυτώματος (Η.Π.Α. και Γερμανία), για τους Βετεράνους του πολέμου του Βιετνάμ (Η.Π.Α.)- και καλούνται να απαντήσουν σε ζητήματα που αφορούν την αναπαράσταση της
τραυματικής μνήμης που μετουσιώνεται σε πολιτισμικό τραύμα, σε ζητήματα μνήμης των «αοράτων» και απόδοσης δικαιοσύνης και τελικά, σε ζητήματα που τροφοδοτούν έναν νέο κύκλο προβληματισμών σχετικά με τις ίδιες τις πολιτικές της μνήμης: τί ξεχνάμε και τί θυμόμαστε? Τι ΔΕΝ μπορούμε να συζητήσουμε? Ποιός και πώς τελικά ορίζει την ιστορική μνήμη;

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *