Πρόσκληση υποβολής ανακοινώσεων

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΜΕ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ

Η Οργανωτική Επιτροπή των Αρχαιολογικών Διαλόγων 2018 είναι στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσει την πρόσκληση υποβολής προτάσεων για συμμετοχή με ανακοίνωση στις συνεδρίες που διοργανώνονται στα πλαίσια του συνεδρίου.

Για δήλωση συμμετοχής στις παρακάτω συνεδρίες των ΑΔ2018, οι ενδιαφερόμενοι καλούνται να στείλουν μία περίληψη ως 300 λέξεις απευθείας με email στους/στις Συντονιστές/τριες της συνεδρίας της επιλογής τους (και όχι στην Οργανωτική Επιτροπή των ΑΔ) το αργότερο μέχρι την καταληκτική ημερομηνία 15 Απριλίου 2018, καθώς δεν θα δοθεί παράταση.

Τίτλοι συνεδριών:

  1. ‘Δύσκολα μνημεία’ σε αστικά περιβάλλοντα: μια επίμαχη σχέση.
  2. Η καλλιτεχνική απεικόνιση του αστικού τοπίου στη ζωγραφική ως ένδειξη αντίδρασης στις επιπτώσεις της εκβιομηχανισμένης-καπιταλιστικής κοινωνίας.
  3. Μεταβεβλημένα αστικά τοπία: Συναγωγές και εβραϊκή μνήμη στην Ελλάδα.
  4. Η Βιο-γραφία του Δημόσιου Αστεακού Χώρου.
  5. Ο συνολικός ή μερικός ανασχεδιασμός του αστικού τοπίου και η επήρεια της πολιτικής διαχείρισης κατά την υλοποίηση.
  6. Τα μνημεία του «άλλου» μέσα στις πόλεις του «άλλου». Ζητήματα ιστορίας, αρχαιολογίας, αποκατάστασης και ένταξης στην σύγχρονη ζωή της πόλης.
  7. Παλίμψηστα Υποδομών: διασταυρώσεις και συμπτώσεις αρχαίων και σύγχρονων αστικών/περιαστικών τοπίων.
  8. Το νερό ως πηγή αστικών μετασχηματισμών. Υποδομές—μνημεία—δημόσιοι χώροι.
  9. Αστικές αναπλάσεις, εξευγενισμός και μνημεία: σχέση και παράπλευρες απώλειες
  10. Αστικά κοινά και μνημεία της πόλης.
  11. Χρήσεις του παρελθόντος στο λόγο και τις πρακτικές για τη διαχείριση αστικών χώρων: Σχεδιασμός και διεκδικήσεις στη συγκυρία της κρίσης.
  12. Παράδοση ανταρσίας, εξεγέρσεις και κοινωνικά κινήματα : αποτυπώσεις τους στο αστικό τοπίο.
  13. ‘Δύσκολες ιστορίες’ της Θεσσαλονίκης & ριζοσπαστική δημόσια επιμέλεια.
  14. Παίζοντας μέσα στην πόλη: αρχαιολογία και αστικό τοπίο στα βιντεοπαιχνίδια.
  15. Υπόγειες αρχαιότητες και δημόσια αρχαιολογία: προκλήσεις και προοπτικές της αστικής αρχαιολογίας.
  16. Κοινωνικές ομάδες και διεκδίκηση του δημόσιου χώρου.
  17. Κινήματα και οργανώσεις πολιτών  Δυτικά της Αθήνας  για την διάσωση, τη προστασία  και την ενσωμάτωση στη ζωή της πόλης, ιστορικών,  αρχαιολογικών φυσικών τοπίων τόπων.

Αναλυτικά οι συνεδρίες:

1. ‘Δύσκολα μνημεία’ σε αστικά περιβάλλοντα: μια επίμαχη σχέση.

Αντωνιάδου Ιωάννα (Δρ. Αρχαιολόγος-Εθνογράφος, Ανεξάρτητη Ερευνήτρια) και Στεφάνου Ελένη (Δρ. Αρχαιολόγος-Μουσειολόγος, Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο), email επικοινωνίας: antoniadou@gmail.com & stefanoueleni.eap@gmail.com

Τα «δύσκολα μνημεία», δηλαδή τα μνημεία που συνδέονται με τη λεγόμενη «δύσκολη κληρονομιά», αντιπροσωπεύουν παρελθόντα που αναγνωρίζονται μεν ως σημαντικά αλλά που ταυτόχρονα είναι αμφισβητήσιμα και αμήχανα ως προς τη σύγχρονη προσέγγιση και διαχείρισή τους, καθώς συχνά αντανακλούν κοινωνικές διαιρέσεις, κοινωνικοπολιτικά διλήμματα, εμπλοκές μεταξύ ταυτότητας, μνήμης και σύγχρονης διαχείρισης του παρελθόντος. Πρώην φυλακές, νεκροταφεία, χώροι βασανισμού, στρατόπεδα, υπάρχουν στον αστικό ιστό και συχνά συνιστούν απροσπέλαστες ζώνες, αρνητικά φορτισμένες γειτονιές, χώρους απότισης φόρου τιμής, επισκέψιμα μνημεία ιστορικής μνήμης. Πώς, λοιπόν, αντιμετωπίζουν οι κάτοικοι της εγγύς γειτονιάς ή και ολόκληρης της πόλης μνημεία τα οποία συμβολίζουν μία δύσκολη πολιτιστική κληρονομιά; Ποιες είναι οι κυρίαρχες προσεγγίσεις αναφορικά με τη διαχείριση τους; Υπάρχουν φωνές που εντοπίζουν στα μνημεία αυτά θετικές όψεις διαμόρφωσης των σύγχρονων ταυτοτήτων, τόσο των χώρων αυτών, όσο και ανθρώπων τους; Η συνεδρία στοχεύει στο να αναδείξει τα επίμαχα ζητήματα της ύπαρξης «δύσκολων» μνημείων στον αστικό ιστό. Επίσης, επιδιώκει να διερευνήσει πώς η ύπαρξη μνημείων δύσκολης κληρονομιάς επηρεάζει τις πρακτικές της επιλογής, διατήρησης και διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς και τις μουσειολογικές πρακτικές, καθώς και τις εκπαιδευτικές και καλλιτεχνικές προσεγγίσεις που εν δυνάμει μπορούν να εκτυλιχθούν γύρω από τα «δύσκολα» μνημεία, είτε από τους θεσμικούς διαχειριστές τους είτε από μνημονικές κοινότητες ή και κινήματα πολιτών.

2. Η καλλιτεχνική απεικόνιση του αστικού τοπίου στη ζωγραφική ως ένδειξη αντίδρασης στις επιπτώσεις της εκβιομηχανισμένης-καπιταλιστικής κοινωνίας.

Βακόνδιος Μάνος (Master of Letters στην Ιστορία της Τέχνης, University of St Andrews), email επικοινωνίας: manosvak_7@hotmail.com

Το αστικό τοπίο αποτέλεσε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και σημαντικά θέματα απεικόνισης στη ζωγραφική του 18ου και 19ου αιώνα. Οι καλλιτέχνες συνήθιζαν να καταφεύγουν στην εικαστική παρουσίαση σκηνών της καθημερινής ζωής στις Ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις, με ανθρώπους να απολαμβάνουν τον κυριακάτικο περίπατο ή να στέκονται μπροστά από τις βιτρίνες των λονδρέζικων μαγαζιών. Ο καπνός που συνήθως αναφαίνεται στο βάθος ενός πίνακα, αποτέλεσε αναπόσπαστο κομμάτι της αστικής τοπιογραφίας των Ευρωπαίων καλλιτεχνών του Ρεαλισμού, του Συμβολισμού και του Ιμπρεσιονισμού. Τέτοιου είδους απεικονίσεις, σε πολλές περιπτώσεις, έφεραν θετικές προεκτάσεις, όσον αφορά την κοινωνία, με την παρουσία στοιχείων που γιόρταζαν την πρόοδο της τεχνολογίας (π.χ. η απεικόνιση σταθμών τρένου). Βέβαια, εμφανίστηκαν και καλλιτέχνες που έστρεψαν την προσοχή τους στις πιο απόμακρες και κακόφημες γειτονιές μιας πόλης. Μέρος των συγκεκριμένων έργων αποτέλεσε η παρουσίαση περιθωριακών ανθρώπων, ετοιμόρροπων οικημάτων, ζητιάνων που περιφέρονταν αδιάκοπα στο λαβύρινθο των μεγαλουπόλεων, και εγκαταλελειμμένων τοπίων. Ο ωμός, σε αρκετές περιπτώσεις, ρεαλισμός ταυτιζόταν με συγκεκριμένες κοινωνικές αναγνώσεις της πόλης, προϊόν ποικίλων αναφορών σε εφημερίδες και φιλοσοφικά δοκίμια της εποχής. Θα ήταν αρκετά ενδιαφέρον να εξετάζαμε αστικά τοπία Ευρωπαίων καλλιτεχνών και να αναγνωρίζαμε όχι μόνο τις ιδεολογίες που αναδεικνύονται από αυτά, αλλά και τον καταλυτικό ρόλο που έπαιξαν μαζί με την Λογοτεχνία, τη Φιλοσοφία και τον Τύπο στην ανάγνωση του κοινωνικού τους παρόντος. Μέσα από αυτήν την εξέταση, θα μπορούσαμε επίσης να επισημάνουμε τις όποιες αντιδράσεις υπήρχαν και να ρίχναμε φως στα δυσδιάκριτα όρια μεταξύ της πολιτικά στρατευμένης και μη τέχνης.

3. Μεταβεβλημένα αστικά τοπία: Συναγωγές και εβραϊκή μνήμη στην Ελλάδα.

Γαλανάκη Ιωάννα (Αρχαιολόγος, Πανεπιστήμιο Southampton) και Μεσσίνας Ηλίας (Αρχιτέκτων, Πανεπιστήμιο Πατρών), email επικοινωνίας: ioanna.galanaki@gmail.com & eliasmessinas@gmail.com

Η εβραϊκή παρουσία στην Ελλάδα χρονολογείται από την αρχαιότητα. Συναγωγές ενσωματώθηκαν σχεδόν σε κάθε ελληνική πόλη μέχρι τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και το Ολοκαύτωμα, όταν οι εβραϊκές κοινότητες σχεδόν εξαφανίστηκαν. Σήμερα, το κοινό γνωρίζει ελάχιστα για τις εβραϊκές τοποθεσίες εντός των ελληνικών αστικών τοπίων. Οι εβραϊκές κοινότητες είναι παραδοσιακά οργανωμένες σε χαλαρά καθορισμένες περιοχές, κοντά ή γύρω από τις δημόσιες λειτουργίες τους: τον κοινωνικό σύλλογο, το σχολείο και την συναγωγή, το θρησκευτικό κέντρο όπου φυλάσσονται οι κύλινδροι της Τορά και το επίκεντρο της κοινότητας κατά τη διάρκεια των αιώνων. Πριν από τη ναζιστική κατοχή συναγωγές υπήρχαν σχεδόν σε κάθε ελληνική πόλη από τη Βόρεια Ελλάδα έως την Κρήτη και από τα Ιόνια νησιά ως τα νησιά του Αιγαίου. Κατά τη διάρκεια της κατοχής, οι περισσότερες συναγωγές καταστράφηκαν. Λίγες επέζησαν και μεταβλήθηκε η χρήση τους, για να ξαναχρησιμοποιηθούν ως συναγωγές στην μεταπολεμική περίοδο. Στις μικρές πόλεις, όπου οι εβραϊκές κοινότητες καταστράφηκαν ολοσχερώς ή μετανάστευσαν, οι συναγωγές εγκαταλείφθηκαν και πολλές κατεδαφίστηκαν. Η Θεσσαλονίκη, ένα σημαντικό εβραϊκό κέντρο, αποκαθιστά πρόσφατα το εβραϊκό της παρελθόν, με την ανακαίνιση της κεντρικής συναγωγής της, που χρονολογείται από το 1927, προσελκύοντας το ενδιαφέρον και τον τουρισμό από το εξωτερικό. Η συνεδρία αυτή θα διερευνήσει θέματα που σχετίζονται με τα κτήρια των ελληνικών συναγωγών και την ιστορία τους πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι σήμερα. Θα ασχοληθούμε με την αρχιτεκτονική των συναγωγών και με τη θέση τους στο αστικό και κοινωνικό πλαίσιο των ελληνικών πόλεων, τον κεντρικό τους ρόλο στη ζωή των αντίστοιχων κοινοτήτων τους και τη σημασία τους για τους μη Εβραϊκούς πληθυσμούς πριν και μετά το Ολοκαύτωμα. Θα εξετάσουμε ερωτήματα σχετικά με το πώς μεταβλήθηκε η αστική εμπειρία για τους Εβραίους και τους μη Εβραίους ως αποτέλεσμα της καταστροφής των συναγωγών στο εντελώς μεταβεβλημένο μεταπολεμικό ελληνικό αστικό πλαίσιο. Πώς εγγράφουν οι συναγωγές την εβραϊκή μνήμη στα αστικά τοπία και τι συμβαίνει στις πόλεις όπου οι συναγωγές καταστράφηκαν ή κατεδαφίστηκαν; Πώς συνδέεται η εβραϊκή μνήμη με τη διατήρηση ή όχι των συναγωγών στις ελληνικές πόλεις σήμερα; Πώς η μνήμη του ελληνικού εβραϊκού παρελθόντος ξεδιπλώνεται ιδιαίτερα σε σχέση με τις συναγωγές; Πώς και γιατί τα μεταπολεμικά μνημονικά τοπία απέκλεισαν αυτές τις καίριες θέσεις της εβραϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς; Ποιος ήταν ο αντίκτυπος της μεταπολεμικής αποσύνθεσης των κτηρίων των συναγωγών στις εναπομείνασες ελληνικές εβραϊκές κοινότητες; Κάτω από ποιες συνθήκες ενεργοποιήθηκε η διατήρηση και η μελέτη της ελληνικής εβραϊκής κληρονομιάς την δεκαετία του ’90; Ποια είναι η σημερινή κατάσταση όσον αφορά την ελληνική εβραϊκή κληρονομιά και ιδιαίτερα όσον αφορά τα κτήρια των ελληνικών συναγωγών και τη δημόσια συνείδηση;

4. Η Βιο-γραφία του Δημόσιου Αστεακού Χώρου.

Γιαννακοπούλου Γεωργία (Δρ. Κοινωνιολογίας, Deree University of Glasgow) και Βαρδάκη Έλια (Δρ. Αρχαιολόγος, Ανεξάρτητη Ερευνήτρια), email επικοινωνίας: georgia.giannakopoulou@acg.edu & eliavardaki@gmail.com

Ποια είναι η σχέση του χώρου με την δημοκρατία; Θα επιχειρήσουμε να διερευνήσουμε τη σχέση μεταξύ της κοινωνικής κατασκευής και των καθημερινών χρήσεων του δημόσιου αστεακού χώρου. Ο δημόσιος χώρος δημιουργείται, αλλάζει και διαμορφώνεται αναλόγως των πολιτικών και ιδεολογικών προτάσεων κάθε ιστορικής περιόδου. Στη συνεδρία αυτή θέλουμε να καταδείξουμε ότι ο όρος “δημόσιος” δεν αποτελεί ένα εγγενές και παγιωμένο σημείο στην πόλη, αλλά μάλλον, ένα κατασκευασμένο και πολυσήμαντο κοινωνικοπολιτιστικό περιβάλλον. Ο αστεακός χώρος “επανακτάται” για να προβληθούν ξεχασμένες “ιστορίες” μειονοτικών ομάδων, “εξυγιαίνεται” στα πλαίσια οικονομικής ανάπτυξης, “αναπλάθεται” στα πλαίσια της πολιτιστικής προβολής, “διαμορφώνεται” στα πλαίσια εφαρμογής πολιτικού σχεδιασμού. Ο χώρος αποτυπώνει τη πολυσχιδή φύση της ανθρώπινης ατομικής και συλλογικής δράσης. Πώς ορίζεται, όμως, ο χώρος ως δημόσιος, ποιος είναι ο ρόλος του, ποιοι έχουν πρόσβαση, πώς οριοθετούνται οι δραστηριότητες, πώς διαμορφώνονται οι συνθήκες χρήσης, πώς αποτυπώνονται οι αλλαγές στην χρήση του και πώς καταγράφονται τα διαφορετικά στάδια χρήσης του ως βιογραφικά στοιχεία της ταυτότητας του χώρου και των μεταβολών του στο χρόνο;

5. Ο συνολικός ή μερικός ανασχεδιασμός του αστικού τοπίου και η επήρεια της πολιτικής διαχείρισης κατά την υλοποίηση.

Δούση Μαρία (Δρ. Αρχιτέκτων, Επίκουρη Καθηγήτρια – Τμήμα Αρχιτεκτόνων ΑΠΘ) και Κωτσόπουλος Σοφοκλής (Δρ. Αρχιτέκτων, Διδάσκων – Τμήμα Αρχιτεκτόνων ΑΠΘ), email επικοινωνίας: mdoussi@arch.auth.gr

Η όψη του αστικού τοπίου συχνά αποτελεί πεδίο έντονων αλλαγών, είτε σε μεμονωμένα τμήματά του (κτίρια ή ομάδες κτιρίων) είτε σε σύνολα (περιοχές ή και πόλεις ολόκληρες). Φυσικές καταστροφές και ανθρώπινες παρεμβάσεις αλλοιώνουν μία υφιστάμενη κατάσταση, με τρόπο ώστε ο ανασχεδιασμός, ως επέμβαση για τη διαχείρισή της ή τη δημιουργία ενός νέου τόπου, καθίσταται επιβεβλημένος. Αυτό μπορεί να γίνεται είτε με τη διατήρηση και ερμηνεία στοιχείων του παρελθόντος (τα οποία ενίοτε είναι ιστορικής σημασίας, αλλά πάντοτε αποτελούν μέρος της συλλογικής μνήμης) είτε ως tabula rasa. Κοινωνικοί μετασχηματισμοί και οικονομικές μεταβολές στο εσωτερικό των ανασχεδιασμένων πόλεων ή των τμημάτων τους επέρχονται άλλοτε ως τυχαία συνέπεια μίας μερικώς σχεδιασμένης διαδικασίας, ενώ άλλοτε αποτελούν αυτοσκοπό της επέμβασης. Η παρέμβαση του κράτους, τόσο κατά τη διάρκεια του ανασχεδιασμού, όσο και κατά την υλοποίηση του τελικού σχεδίου αποδεικνύεται σε πολλές περιπτώσεις ότι επηρεάζεται από πλήθος παραμέτρους, που πιθανόν μεταβάλλουν τόσο τη στάση του, όσο και την τελικά υλοποιημένη αστική παρέμβαση. Σκοπός της θεματικής είναι να συγκεντρώσει περιπτώσεις διαχείρισης – αντιμετώπισης του αστικού τοπίου στην Ελλάδα μετά από την αλλοίωσή του λόγω φυσικής καταστροφής (σεισμός, πυρκαγιά, πλημμύρα κ.λπ.) ή ανθρώπινης παρέμβασης (κατεδάφιση, αυθαίρετη δόμηση, αμέλεια – υποβάθμιση κ.λπ.), κυρίως κατά τη διάρκεια του τελευταίου αιώνα. Ιδιαίτερα ευπρόσδεκτες είναι οι περιπτώσεις όπου διαφαίνεται η πολιτική επήρεια κατά το στάδιο του σχεδιασμού ή της υλοποίησης της επέμβασης και πώς αυτή μεταβλήθηκε και επηρεάστηκε ή επηρέασε τις κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές συνιστώσες.

6. Τα μνημεία του «άλλου» μέσα στις πόλεις του «άλλου». Ζητήματα ιστορίας, αρχαιολογίας, αποκατάστασης και ένταξης στην σύγχρονη ζωή της πόλης.

Κοντόλαιμος Παναγιώτης (Δρ. Ιστορικός της Πολεοδομίας) και Χατζητρύφων Νικόλαος (Δρ. Πολιτικός Μηχανικός, επίτ. προϊστ. ΥΝΜΤΕΑΜΘ / ΥΠΠΟΑ), email επικοινωνίας: pkapofis1@gmail.com & chatzitryfon@gmail.com

Η γεωγραφική θέση αλλά και η οικονομική εμβέλεια των περισσότερων πόλεων του ελληνικού χώρου από την αρχαιότητα ως και σήμερα είχαν σαν συνέπεια την κατοίκισή τους από ομάδες ανθρώπων με διαφορετικές εθνοτικές, πολιτιστικές και θρησκευτικές καταβολές και πεποιθήσεις, ομάδες που με την έλευση του εθνικισμού μετά τον 19ο αιώνα κατέστησαν ο ιδεατός «άλλος» για το εκάστοτε ηγεμονικό αφήγημα της ελληνικής κοινωνίας. Παρά τις όποιες αντιξοότητες, σημαντικό μέρος του αρχιτεκτονικού και αρχαιολογικού πλούτου των ελληνικών πόλεων οφείλεται στην παρουσία και την δράση των κοινοτήτων αυτών, ιδιαίτερα δε σε πόλεις όπως η Θεσσαλονίκη, χαρακτηριστική εικόνα της οποίας κοσμεί την αφίσα της εκδήλωσης αυτής . Στόχος της προτεινόμενη θεματικής θα ήταν αφενός η ανάδειξη της μελέτης των αντίστοιχων καταλοίπων της αστικής κληρονομιάς αυτής και αφετέρου η κατάθεση προτάσεων για μεθοδολογικές πρακτικές που θα οδηγούσαν στην επανάχρηση τέτοιων μνημείων με τον προσήκοντα σεβασμό στον χαρακτήρα και την λειτουργία τους. Ενδεικτικά η θεματική θα μπορούσε να περιλαμβάνει εισηγήσεις που θα σχετίζονται με υλοποιημένα ή μη παραδείγματα έρευνας, αποκατάστασης και ανάδειξης σχετικών χώρων, καθώς και εισηγήσεων που συνδυάζουν την ύπαρξη των χώρων αυτών με τον περιβάλλοντα αστικό ιστό και τις απορρέουσες νοηματοδοτήσεις, τόσο σε διαχρονικό όσο και σε ιστορικό επίπεδο. Με τις εισηγήσεις αυτές θα μπορούσαν να αναδειχτούν τα ως τώρα αδιέξοδα των σχετικών αναστηλωτικών και εκθεσιακών πρακτικών που κατά καιρούς έχουν ακολουθηθεί αλλά και οι πιθανές διέξοδοι στον τομέα της επανάχρησης και εν γένει νοηματοδότησης μνημείων της κατηγορίας αυτής.

7. Παλίμψηστα Υποδομών: διασταυρώσεις και συμπτώσεις αρχαίων και σύγχρονων αστικών/περιαστικών τοπίων.

Κουζούπη Ασπασία (Δρ. Αρχιτέκτων, Εικαστικός) και Ντόβα Ανθή (Αρχαιολόγος ΥΠΠΟ), email επικοινωνίας: a.space.ia@gmail.com & chntova@culture.gr

Η αρχική θεωρητική προσέγγιση θα αναφερθεί με γενικό τρόπο στην διαχρονική και συνάμα συγχρονική αυτή έκφραση των αστικών υποδομών: συχνότερα διαμήκεις ή δικτυακές, άλλοτε εκτατικές, αποτελούν δομικά και λειτουργικά θεμέλια του αστικού τοπίου. Για την παρουσίαση και κατανόηση της διαχρονικότητας των αστικών υποδομών, και του ρόλου που μπορεί να διαδραματίσουν στο αστικό τοπίο και στη λειτουργία της πόλης, θα επιλεγούν δύο ή και περισσότερα χαρακτηριστικά παραδείγματα ως αφετηρίες συζήτησης και γόνιμου διαλόγου. Αναφέρουμε δύο περιπτώσεις σημερινών συγκοινωνιακών αξόνων, που ακολουθούν την πορεία αρχαίων δρόμων, ή μεγάλων τεχνικών έργων της αρχαιότητας: 1. Η αρχαία Αστική οδός, ακολουθούσε σε μεγάλο μήκος της την πορεία της σύγχρονης Λεωφόρου Βουλιαγμένης. Στην αρχαιότητα η οδός αυτή οδηγούσε από το άστυ των Αθηνών, μέσω των Διομείων Πυλών, νοτιοδυτικά του Ολυμπιείου, προς το Σούνιο και τη Λαυρεωτική. Αποτέλεσε τον κύριο οδικό άξονα, στην περιοχή δυτικά του Υμηττού, ο οποίος διατηρήθηκε και στους νεώτερους χρόνους. Τμήματα της αρχαίας οδού, έχουν αποκαλυφθεί σε σωστικές ανασκαφές. 2. Τα Μακρά τείχη ήταν παράλληλα μεταξύ τους τείχη, τα οποία ένωναν την Αθήνα με το πολεμικό και εμπορικό λιμάνι της, τον Πειραιά, ήδη από τον 5ο αι. π.Χ. συμπληρώνοντας την αμυντική θωράκιση της Αθήνας και εξασφαλίζοντας τον ανεφοδιασμό της υπερδύναμης της αρχαιότητας. Κατάλοιπα των δύο παράλληλων οχυρωματικών σκελών έχουν κατά καιρούς αποκαλυφθεί κατά μήκος δύο σύγχρονων βασικών συγκοινωνιακών αξόνων της πρωτεύουσας: της λεωφόρου Πειραιώς και της σιδηροδρομικής γραμμής του ΗΣΑΠ. Η συζήτηση της στρογγυλής τράπεζας θα εστιαστεί σε τρόπους με τους οποίους μπορούν εν δυνάμει να αναδυθούν στο παρόν τοπίο της πόλης, με έναν συγκροτημένο τρόπο, τα αρχαία κατάλοιπα και μνημεία του παρελθόντος, ειδικά εκείνα που συνθέτουν ένα παλίμψηστο υποδομών. Ως στόχοι τίθενται η αναζήτηση του αρχαιολογικού τοπίου, και ο εντοπισμός των συναρθρώσεών του με το σύγχρονο παρόν της πόλης, μέσω της ενεργοποίησης του μεθοδολογικού εργαλείου που ονομάζουμε ‘παλίμψηστο υποδομών‘.

Δείτε εδώ περισσότερα σχετικά με τις προτεινόμενες κατευθύνσεις.

8. Το νερό ως πηγή αστικών μετασχηματισμών. Υποδομές—μνημεία—δημόσιοι χώροι.

Κουτρόπουλος Γρηγόρης (Αρχιτέκτων-Μηχανικός), Σκλαβούνος Ίωνας (Αρχιτέκτων-Μηχανικός) και Μελά Μαριλένα (Αρχιτέκτων-Μηχανικός), email επικοινωνίας: gregorykou@gmail.com

Από την αρχαιότητα έως σήμερα, οι πόλεις αναδύονται ορίζοντας μια ειδική, κάθε φορά, σχέση με το υδάτινο στοιχείο. Θέσεις κοντά σε λίμνες, ποταμούς ή φυσικές πηγές, παράλληλα με τις λειτουργικές ανάγκες (όπως η ύδρευση, η δυνατότητα για φυσική οχύρωση και υδάτινες μεταφορές), φαίνεται πως ανταποκρίθηκαν εξίσου στις συμβολικές διαθέσεις των ανθρώπων των πόλεων. Στην κατεύθυνση αυτή, η τιθάσευση του νερού από τους αστικούς πολιτισμούς φαίνεται πως εμπλέκει εξίσου την τεχνολογία και την τέχνη, σε μια δυναμική που εκφράζεται στις υποδομές (υδραγωγεία, φράγματα, δεξαμενές), στους δημόσιους χώρους της πόλης (κρήνες, κήποι, πηγάδια, πλατείες) και κυρίως στη μεταξύ τους σχέση. Η σχέση αυτή επιδρά αποφασιστικά στη λειτουργία της πόλης, αλλά και στη μορφή της, καθώς και στη φυσιογνωμία των καθημερινών πρακτικών τις οποίες πλαισιώνει· συμβάλει εντέλει στη διαμόρφωση μιας σφαίρας κοινών. Οι σκέψεις αυτές, εντάσσονται στη συζήτηση για τους υδατικούς πόρους στην εποχή της κλιματικής αλλαγής, αλλά και στον προβληματισμό για το κατά πόσο οι αστικές υποδομές αποτελούν μέρος της αρχιτεκτονικής της πόλης· για το εάν και πώς η λειτουργία τους ενισχύει ή αποδυναμώνει τους διάφορους αστικούς χαρακτήρες. Ο χώρος που οι υποδομές παράγουν, η λειτουργική τους διάσταση, η μορφολογία τους αλλά και η εμπλοκή τους με τις ταυτότητες του τόπου και της πόλης δείχνουν ότι μετέχουν ως συνιστώσα των δυνάμεων που ωθούν την αρχιτεκτονική της πόλης να κινείται και να μετασχηματίζεται. Υπό το πρίσμα αυτό, οι υποδομές, τα μνημεία και οι δημόσιοι χώροι του νερού και οι στρατηγικές για τη διαχείριση τους, από την Αίγυπτο έως τη Δήλο και από τη Ρώμη ως το Los Angeles, εμφανίζονται ως θραύσματα αντιλήψεων για το πως οι πόλεις (οφείλουν να) διαχειρίζονται την ένταση ανάμεσα στις πρακτικές πιέσεις και τις βαθύτερες επιθυμίες τους, τις μελλοντικές προκλήσεις και τη μνήμη τους.

9. Αστικές αναπλάσεις, εξευγενισμός και μνημεία: σχέση και παράπλευρες απώλειες

Κουτσούμπα Δέσποινα (Αρχαιολόγος) και Πρέπη Άλκηστη (Αρχιτέκτων), email επικοινωνίας: dkutsumba@yahoo.com & alkprepis@yahoo.fr

Τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, η διαδικασία αστικού εξευγενισμού (gentrification) στο κέντρο των πόλεων σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με μεγάλα προγράμματα αστικών αναπλάσεων που περιλαμβάνουν αρχαιολογικούς χώρους, ιστορικά κτίρια και μνημεία. Μείζονες παρεμβάσεις στα κέντρα των πόλεων που εν πολλοίς αξιολογούνται θετικά από την άποψη της προστασίας των μνημείων και του ιστορικού περιβάλλοντος, έχουν ως «παράπλευρη απώλεια» την αλλαγή χρήσεων γης, τον εκτοπισμό των παλιών κατοίκων, αλλαγή κοινωνικών χρήσεων, εμπορευματοποίηση, αλλάζοντας τελικά τους συμβολισμούς και ερμηνείες που αφορούν στην ταυτότητα των περιοχών. Χαρακτηριστικά παραδείγματα στην Αθήνα είναι η Πλάκα, η ενοποίηση αρχαιολογικών χώρων Αθήνας, το Γκάζι κ.ά. Σκοπός της στρογγυλής τράπεζας είναι να συζητήσουμε τις πολλαπλές όψεις του φαινομένου, αλλά και την «ηθική» των αναπλάσεων περιοχών στο όνομα των μνημείων. Υπάρχει τρόπος τα μνημεία να εντάσσονται στον κοινωνικό ιστό της πόλης ως ζωντανό κομμάτι του και όχι απλώς ως «μουσειακοί χώροι» ή ως μέσο αύξησης της οικονομικής αξίας μιας περιοχής;

10. Αστικά κοινά και μνημεία της πόλης.

Λεκάκης Στέλιος (McCord Centre, Newcastle University) και Καταπότη Δέσποινα (Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας & Επικοινωνίας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου), email επικοινωνίας: dcatapoti@aegean.gr

Αν και η εννοιολόγηση των κοινών δεν είναι μια εύκολη υπόθεση, καθώς αυτά συχνά αναδύονται απρόοπτα και γίνονται περισσότερο ορατά όταν απειλούνται από περιφράξεις, η συζήτηση για τα κοινά των πόλεων καταλαμβάνει όλο και μεγαλύτερο χώρο στη βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια. Σε αυτήν, οι μητροπόλεις του κόσμου, τόποι συγκέντρωσης του μεγαλύτερου ποσοστού του πληθυσμού, θεωρούνται ως διευρυμένες πλατφόρμες εργασίας, «τα νέα εργοστάσια» κατά τους αυτόνομους μαρξιστές (Hardt & Negri 2009), όπου είναι δυνατό να παραχθούν κοινά: πόροι δηλαδή (φυσικοί, κοινωνικοί, πολιτιστικοί και άλλοι), να γίνουν αντικείμενο διαχείρισης από τους πολίτες, σύμφωνα με ένα συγκροτημένο πλαίσιο κανόνων και με στόχο τη βιωσιμότητά τους αλλά και το όφελος των συμμετεχόντων. Έχοντας πλέον ένα σύνολο από παραδείγματα διαχείρισης αστικών πόρων με τη συμμετοχή των πολιτών (βλ. για παράδειγμα, Bologna Regulation, Barcelona En Comú κ.ά.), αλλά και με την εμπειρία των συγκρούσεων που παρατηρούνται στις μητροπόλεις κατά τη διεκδίκηση των δημοσίων αγαθών από τους πολίτες (Harvey 2013), η στρογγυλή τράπεζα σκοπεύει να διερευνήσει μελέτες περίπτωσεις και διαδικαδίες έρευνας, ανάδειξης, οικειοποίησης πολιτιστικών αγαθών σε αστικά περιβάλλοντα. Η προτεινόμενη στρογγυλή τράπεζα είναι ανοικτή σε ομιλητές/τριες που επιδιώκουν το διάλογο σε θεωρητικά ζητήματα των αστικών κοινών και της δυνατότητας διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς βάσει αυτών καθώς και μελέτες περίπτωσης από το ελληνικό και διεθνές περιβάλλον που παραπέμπουν στην αντιμετώπιση μνημείων των πόλεων ως δημόσια, ιδιωτικά ή κοινά αγαθά. Η στρογγυλή τράπεζα θα είναι ανοικτή στο κοινό.

11. Χρήσεις του παρελθόντος στο λόγο και τις πρακτικές για τη διαχείριση αστικών χώρων: Σχεδιασμός και διεκδικήσεις στη συγκυρία της κρίσης.

Πατεράκη Μαριλένα (Αρχιτέκτων Μηχανικός) και Ζωγράφου Ελευθερία (Αρχιτέκτων Μηχανικός- Κοινωνικός Ανθρωπολόγος), email επικοινωνίας: pateraki.marilena@gmail.com & e_zografou@yahoo.com

Η αρχαιολογία συνιστά ταυτόχρονα επιστημονικό πεδίο που παράγει λόγο(υς) για το παρελθόν και θεσμικό φορέα που σχεδιάζει και υλοποιεί τη σύγχρονη μορφή των υλικών του καταλοίπων. Έτσι, βρίσκεται σε διαρκή διάλογο με τους μηχανισμούς παραγωγής του δημόσιου χώρου, από το επίπεδο των πολιτικών διαχείρισης της γης μέχρι αυτό του αστικού σχεδιασμού. Ο χώρος της πόλης αποτελεί προνομιακό πεδίο άσκησης αυτού του διαλόγου, εξαιτίας της πυκνότητας κατοίκησης, των πολλαπλών στρωμάτων του ιστού, της συχνότητας των επεμβάσεων και της ταχύτητας μεταβολής των πολεοδομικών προβλημάτων. Από την άλλη πλευρά, σε ένα συμφραζόμενο κρίσης στην οικονομία και στην πολιτική εκπροσώπηση, όπου τα υποκείμενα, οι πηγές χρηματοδότησης, οι στόχοι και τα αποτελέσματα του σχεδιασμού μεταβάλλονται δραστικά, αναδύονται και συλλογικοί σχηματισμοί οι οποίοι διεκδικούν λόγο στη διαχείριση του αστικού χώρου. Αυτές οι από τα κάτω διεκδικήσεις συχνά συμπεριλαμβάνουν ζητήματα αρχαιολογικού ενδιαφέροντος ή διαχείρισης του ιστορικού κτισμένου δυναμικού. Ξεκινώντας από την παραδοχή ότι το παρελθόν κατασκευάζεται μέσα από το φίλτρο των κοινωνικών ζητημάτων του παρόντος, η προτεινόμενη συνεδρία εστιάζει στη διερεύνηση των επικλήσεων του παρελθόντος σε διαφορετικής προέλευσης στρατηγικές διεκδίκησης του χώρου. Ενδεικτικές θεματικές μπορεί να είναι: ομοιότητες και διαφορές στις χρήσεις του παρελθόντος από τους θεσμικούς φορείς και τις συλλογικότητες από τα κάτω, χωρικό / χρονικό εύρος των αναφορών στο παρελθόν (παγκόσμιο και τοπικό / πρόσφατο παρελθόν και αρχαιότητα), αρχαιολογία και place branding, συγκρότηση κοινότητας και λόγος για το παρελθόν. Ενδιαφέρουν μεθοδολογικές προσεγγίσεις από διαφορετικά επιστημονικά πεδία, όπως και παρεμβάσεις από αντίστοιχες συλλογικότητες, με στόχο ένα πολυσυλλεκτικό διάλογο για το πώς η αρχαιολογία μπορεί να συμπυκνώνει αιτήματα οικειοποίησης ή συμμετοχής στην παραγωγή του σύγχρονου αστικού χώρου, και για το κατά πόσο η τρέχουσα οικονομική και πολιτική συγκυρία επηρεάζει τους όρους με τους οποίους η διαχείριση της αρχαιολογικής / αρχιτεκτονικής κληρονομιάς στην πόλη εμπεδώνεται ως πολιτικό διακύβευμα.

12. Παράδοση ανταρσίας, εξεγέρσεις και κοινωνικά κινήματα : αποτυπώσεις τους στο αστικό τοπίο.

Πετροπούλου Κρίστη (Αστική Γεωγραφία, Πανεπιστήμιο Αιγαίου), email επικοινωνίας: christy.p@geo.aegean.gr

Στη συνάντηση αυτή θα συζητήσουμε για τα σημάδια που άφησαν αυτοί που προσπάθησαν να αλλάξουν τον κόσμο, πολλά από τα οποία φαίνεται να χάθηκαν κάτω από την κυρίαρχη αφήγηση του αστικού τοπίου (Harvey), αλλά είναι ακόμα εκεί αν επιχειρήσουμε να επαναδιαπραγματευθούμε τη μνήμη με άλλους όρους: της εξεγερμένης αξιοπρέπειας και της προφορικής ιστορίας των κοινών και της αλληλεγγύης αλλά και της διεπιστημονικής προσέγγισης του τοπίου (Πετροπούλου, Ραμαντιέ). Θα εστιάσουμε σε :

• ορατές και αόρατες αποτυπώσεις πολιτισμών μετακινούμενων και άλλων καταπιεσμένων κοινωνιών με δράσεις ή στοιχεία παράδοσης ανταρσίας (Δαμιανάκος). Παράδειγμα : τόποι όπου αναπτύχθηκαν μουσικά ρεύματα των «από τα κάτω» (ρεμπέτικο, τάγκο, φλαμέγκο, αφρολάτιν, μουσικές και χοροί των πρώτων εθνών της Αμερικής, τοιχογραφία και graffiti, reggae, hip-hop κλπ.),

  • αλλαγές που επέφεραν στο αστικό και περιαστικό τοπίο τα κινήματα πόλης και περιφέρειας (Castells και Petropoulou, Vitopoulou, Tsavdaroglou). Παράδειγμα : κινήματα για την διεκδίκηση πλατειών, πάρκων, παραλιών, λιμνών, βουνών, καταλήψεις στέγης και πολιτικών – πολιτιστικών δράσεων, αντιστάσεις στο gentrification (βόρεια Ευρώπη, ΗΠΑ) ή σε άλλου τύπου διαδικασίες αναπλάσεων που εκτοπίζουν κατοίκους (Μεσόγειος, Λατινική Αμερική), αντιστάσεις, εξεγέρσεις αλλά και επαναστατική οργάνωση σε επίπεδο γειτονιάς.
  • σημάδια που άφησαν τα κοινωνικά κινήματα στο αστικό τοπίο άμεσα ή έμμεσα (στη μνήμη). Παράδειγμα : τόποι μεγάλων κοινωνικών κινητοποιήσεων (εργατικό κίνημα, φεμινιστικό κίνημα, φοιτητικό κίνημα, κινήματα των μαύρων, ιθαγενικά κινήματα και άλλα νέα κοινωνικά κινήματα (Wallenstein) και νέοι κόσμοι (Zibechi, Holloway).
  • ενσωματωμένα σημάδια κοινωνικών επαναστάσεων που μετατράπηκαν σε κυρίαρχα τοπία (Κούβα) ή/και αναδιατυπώθηκαν κάτω από άλλες κυρίαρχες νεοφιλελεύθερες αφηγήσεις (Βαλκάνια).Θα εξετάσουμε παραδείγματα από πόλεις της Μεσογείου και της Λατινικής Αμερικής χωρίς να αποκλείονται οι άλλες. Τέλος θα δούμε τρόπους διαχείρισης αυτής της μη κυρίαρχης πολιτιστικής κληρονομιάς (παράδειγμα η διαχείριση της κληρονομιάς της αντίστασης στην δικτατορία της Αργεντινής) που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να τροφοδότησε και κάποιες κυρίαρχες αφηγήσεις.

13. ‘Δύσκολες ιστορίες’ της Θεσσαλονίκης & ριζοσπαστική δημόσια επιμέλεια.

Πιτσιάβα Εύη-Μαρία (Υποψήφια διδάκτορας ΤΠΤΕ, Πανεπιστήμιο Αιγαίου), email επικοινωνίας: ct03118@ct.aegean.gr

Η Julia Rose (2016) με τον (πρώτο) όρο εννοεί ιστορίες καταπίεσης, βίας και τραυμάτων, που καθίστανται δύσκολες αφηγηματικά επειδή περιβάλλονται από πνευματικά και πολιτικά ρίσκα και συνεχίζουν να έχουν αντίκτυπο στις ζωές μας σήμερα. Έτσι, δεν εξαντλούνται μόνο στις αφηγήσεις φρίκης, αλλά περιλαμβάνουν και ιστορίες επιβίωσης, γενναιότητας, δικαίωσης. Το clue στις ιστορίες που μας ‘παθιάζουν’ δεν είναι μόνο ποιες επώδυνες ‘μετράμε’, όπως ούτε όλες οι ‘φωτεινές’ ή ‘βολικές’ ιστορίες είναι τελικά ανώδυνες. Οπότε, και ποια ιστορία δεν είναι δύσκολη; Η ίδια, αντιλαμβάνεται την κριτική ενασχόληση με την ιστορία γενικά, σαν την ‘αποφλοίωση ενός κρεμμυδιού’: με κάθε φλοίδα που απομακρύνουμε, φαίνεται μια επόμενη, που μας κάνει να δακρύζουμε, χωρίς να αρκεί για να σταματήσουμε το ξεφλούδισμα. Για τους Tom Satwicz & Kris Morrissey (2011) ο όρος-ομπρέλα της δημόσιας επιμέλειας συμπεριλαμβάνει “το πλατύ και δημιουργικό εύρος των τρόπων που τα κοινά (μη-ειδικά) ακροατήρια αναμειγνύονται συνεργατικά και ολοένα και περισσότερο στη διαμόρφωση των μουσειακών προϊόντων (π.χ. εκθέσεις, ιστοσελίδες, αρχεία, προγράμματα, μέσα), διαδικασιών (π.χ. οργάνωση, αξιολόγηση, έρευνα, δημόσιο λόγο), και εμπειριών”. Η Θεσσαλονίκη απασχολεί την επικαιρότητα αλλά οι σχετικές ‘ειδήσεις’ μονοπωλούνται από εθνικιστικές προκαταλήψεις και αρχαιολατρικές πλάνες περί αδιάλειπτης ιστορικής συνέχειας (από τους Μακεδόνες ως τους Νεοέλληνες). Πώς παρεμβαίνουν ριζοσπαστικά ακτιβιστές και μη, ειδικοί και μη, κτλ στην ‘πολιτιστική διαχείριση’ της ‘δύσκολης’ ιστορικής μνήμης της πόλης; Οι εισηγήσεις/τοποθετήσεις μπορούν να εστιάσουν ενδεικτικά σε: Μνημεία και κινηματικές εκδηλώσεις (πχ περίπατος πόλης από την Αντιρατσιστική Πρωτοβουλία Θες/νίκης την Ημέρα Μνήμης Θυμάτων Ολοκαυτώματος, εκθέσεις πολιτικών οργανώσεων στο Γεντί Κουλέ, κτλ) / Σύγχρονες επιγραφές μνήμης & εικαστικές παρεμβάσεις δρόμου (πχ graffities για Εργατική Πρωτομαγιά, Εβραίους Θες/νίκης, κτλ) / Ψηφιακή επιμέλεια (πώς αναδημοσιεύονται ιστορικές φωτογραφίες, άρθρα, εικαστικά έργα, κτλ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κτλ) / Χρειάζονται αλλαγές στις μουσειακές εκθέσεις της πόλης ενδεχομένως;

14. Παίζοντας μέσα στην πόλη: αρχαιολογία και αστικό τοπίο στα βιντεοπαιχνίδια.

Πολιτόπουλος Άρης (Υποψήφιος Διδάκτωρ Αρχαιολογίας, Πανεπιστήμιο Leiden), email επικοινωνίας: a.politopoulos@arch.leidenuniv.nl

Τα βιντεοπαιχνίδια, ως μια διαδραστική πλατφόρμα, αποτελούν φαινόμενο στην σημερινή κοινωνία, καθώς είναι το ταχύτερα αναπτυσσόμενο και πλέον καταναλισκόμενο μέσο παγκοσμίως. Εκατομμύρια άνθρωποι βιώνουν καθημερινά πολυποίκιλες εμπειρίες, συνυπάρχουν, μαθαίνουν αλλά και εκφράζονται. Στα βιντεοπαιχνίδια οι άνθρωποι δεν είναι παθητικοί καταναλωτές πληροφορίας, αλλά ενεργοί χρήστες εικονικών χώρων, με τους οποίους αλληλεπιδρούν και τους οποίους διαμορφώνουν με τις δράσεις τους. Ένα από τα σημαντικότερα θέματα που πραγματεύονται είναι το παρελθόν και η ιστορία. Χαρακτηριστικότερα παραδείγματα αποτελούν τα παιχνίδια “Assassin’s Creed” και “Civilization”, με εκατομμύρια πωλήσεις και εκατοντάδες χιλιάδες ενεργούς χρήστες. Μέσα σε αυτούς τους εικονικούς χώρους, οι παίκτες βιώνουν ιστορικά γεγονότα και διαδρούν με ιστορικά πρόσωπα και υλικό πολιτισμό. Αυτή ακριβώς η διαδραστικότητα είναι που προσφέρει μια εντελώς ξεχωριστή αντίληψη για την ιστορία, αφούτο υποκείμενο συμμετέχει ενεργά και διαμορφώνει τόσο τον χώρο όσο και τον χρόνο. Ως αρχαιολόγοι, ιστορικοί, κοινωνιολόγοι και συνολικά μελετητές της ανθρώπινης ιστορίας και συμπεριφοράς, μπορούμε να μελετήσουμε και να χαρτογραφήσουμε αυτούς τους κόσμους, αλλά και να συμβάλλουμε καταλυτικά στην δημιουργία χώρων και εμπειριών. Στην προτεινόμενη συνεδρία, βασικός άξονας μελέτης θα είναι οι πόλεις και το αστικό τοπίο στα βιντεοπαιχνίδια. Όπως και στις πόλεις μας, έτσι και στα εικονικά αστικά τοπία, άνθρωποι ζουν και συνυπάρχουν σε ένα ποικιλόμορφο περιβάλλον πάνω στο οποίο εγγράφονται και εκφράζονται ιδέες και σύμβολα. Από την Φλωρεντία του “Assassin’s Creed”, στο υπό πολιορκία Σαράγεβο του “This War of Mine”, και στις φανταστικές πόλεις του “World of Warcraft”, οι παίκτες έρχονται σε επαφή με διάφορες εκδοχές ιστορικών αστικών τοπίων, αναφορών και προσώπων. Στόχος των παρουσιάσεων αυτής της συνεδρίας είναι η ανάδειξη των δυνατοτήτων χρήσης εικονικών αστικών τοπίων για την ιστορική και αρχαιολογική έρευνα, την εκπαίδευση, και την παρουσίαση και διατήρηση της πολιτισμικής κληρονομιάς. Τέλος τα βιντεοπαιχνίδια έχουν την δυνατότητα να γίνουν ένα μέσο ανάπτυξης νέων και πρωτοποριακών μεθόδων μελέτης και έκφρασης του παρελθόντος στο σήμερα.

15. Υπόγειες αρχαιότητες και δημόσια αρχαιολογία: προκλήσεις και προοπτικές της αστικής αρχαιολογίας.

Σακελλαριάδη Αναστασία (UCL Institute of Archaeology), Θεοδωρούδη Ελευθερία (Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης), Πάντζου Παναγιώτα (Πανεπιστήμιο Πατρών), email επικοινωνίας: a.sakellariadi@alumni.ucl.ac.uk, eletheod2@gmail.com, nota.pantzou@gmail.com

Πέρα από τους πολυάριθμους αρχαιολογικούς χώρους, οργανωμένους και μη, και τα μνημεία, προσβάσιμα και μη, η αστική ανάπτυξη και η σωστική αρχαιολογία έχουν φέρει στο φως εκατοντάδες αρχαιότητες που διατηρούνται μέσα σε υπόγεια κτηρίων. Μολονότι η αφάνειά τους αποτέλεσε εξαρχής προϋπόθεση για τη διατήρησή τους, ωστόσο η σημασία τους, που επέβαλε εξάλλου τη διατήρησή τους, παραμένει. Aναξιοποίητη παραμένει η συμβολή τους στη διαμόρφωση συλλογικής μνήμης και κοινωνικής ταυτότητας ενός ιδιαίτερου πληθυσμού, αυτού του αστικού κέντρου. Η σημασία αυτών των αρχαιοτήτων για την ιστορία της πόλης, η θέση τους μέσα σε ένα πυκνοκατοικημένο αστικό χώρο, η ελεγχόμενη πρόσβαση και άρα η εύκολη φύλαξή τους αποτελούν μερικά από τα πλεονεκτήματά τους. Ωστόσο οι συνθήκες διατήρησής τους, η ανάγκη για ασφαλή πρόσβαση, ο συχνά ανεπαρκής χώρος γύρω από αυτά και η απουσία τους από την επίσημη αφήγηση της ιστορίας της πόλης και τη συλλογική μνήμη, καθιστούν αυτά τα αναπόσπαστα τμήματα του παρελθόντος, του παρόντος αλλά και του μέλλοντος του αστικού χώρου μία από τις τελευταίες, αν όχι την τελευταία, προτεραιότητα στην προσπάθεια διατήρησης και ανάδειξης των αρχαιοτήτων. Αν και η ύπαρξη αυτών των μνημείων θέτει μία σειρά προκλήσεων για τη διατήρηση, τη συντήρηση, αλλά και την επανένταξή τους στην κοινωνική ζωή του αστικού συνόλου, η συνεδρία θα εστιάσει στις προοπτικές ανάδειξης και ένταξης των αρχαιοτήτων αυτών στον αστικό ιστό και την αστική εμπειρία. Ποιες είναι οι προοπτικές επανένταξής τους; Είναι αυτή δυνατή και αν όχι, ποιες είναι οι ανυπέρβλητες προκλήσεις; Εάν ναι, με ποια μέσα μπορούμε να υπερβούμε τις προκλήσεις που παρουσιάζονται; Ποια είναι τα πιθανά οφέλη για την επανοικείωση των αστικών πληθυσμών με τους αφανείς από τη μνήμη αρχαιολογικούς χώρους και τη σύνδεσή τους με την τοπική ιστορία αλλά και για τη συμμετοχικότητα στη διαχείριση και την προστασία; Ποια μπορεί να είναι η συμβολή των νέων τεχνολογιών σε αυτή την προσπάθεια; Υπάρχουν παραδείγματα προβολής τους;

16. Κοινωνικές ομάδες και διεκδίκηση του δημόσιου χώρου

Σκαρπέλος Γιάννης (Αναπλ. Καθηγητής Οπτικού Πολιτισμού, Πάντειο Πανεπιστήμιο), email επικοινωνίας: gskarp@panteion.gr

Ο δημόσιος χώρος περιγράφεται με δύο βασικά χαρακτηριστικά που ορίζουν τους τρόπους διαχείρισής του και συμμετοχής των κοινωνικών ομάδων σε αυτόν. Αρχικά, το γεγονός ότι αποτελεί την κοινή περιουσία των πολιτών που ζουν στο χώρο επηρεάζει την ευθύνη που φέρουν για τη χρήση και τη διαχείρισή του. Επιπλέον, οι κοινωνικές κι επικοινωνιακές σχέσεις που αναπτύσσονται στο δημόσιο χώρο διαχρονικά καθορίζουν τη λειτουργία του και ανάπτυξή του. Επομένως, αφενός το δημόσιο ιδιοκτησιακό καθεστώς και αφετέρου ο βαθμός της κοινωνικής συμμετοχής και της καλλιέργειας των κοινωνικών σχέσεων επιδρούν στη διαμόρφωση του δημόσιου χώρου και στις δράσεις που φιλοξενεί. Η παρέμβαση των κοινωνικών ομάδων με σκοπό τη διεκδίκηση του δημόσιου χώρου φανερώνει την ανάγκη επαναπροσδιορισμού τόσο της ευθύνης του συνόλου στη διαμόρφωση και τη χρήση του, όσο και των επαφών, των σχέσεων συναναστροφής, ανταλλαγής και γειτνίασης που αναπτύσσονται σε αυτόν. Η μελέτη της πόλης και του δημόσιου χώρου διαχρονικά μπορεί να λειτουργήσει ως αναλυτικό εργαλείο μιας σειράς δράσεων σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο συχνά κατασκευάζονται δυστοπικά περιβάλλοντα για το γηγενή ή τον προσφυγικό/μεταναστευτικό πληθυσμό. Επιπλέον, χρησιμεύει και ως εργαλείο ερμηνείας της συμμετοχής και των επιδιώξεων των κοινωνικών ομάδων που διεκδικούν το δημόσιο χώρο, τη δημόσια φωνή και παρουσία τους. Η συνεδρία μπορεί να περιλαμβάνει παρουσιάσεις με ενδεικτική θεματολογία: Μελέτη του δημόσιου χώρου διαχρονικά και των κοινωνικών δυνάμεων που τον διαμορφώνουν / Η εικόνα του δημόσιου χώρου όπως παρουσιάζεται στην τέχνη (λογοτεχνία, εικαστικές και παραστατικές τέχνες) / Ο δημόσιος χώρος στην υπηρεσία των ευπαθών ομάδων πληθυσμού (ευάλωτων και ειδικών ομάδων πληθυσμού) / Κοινωνικές παρεμβάσεις για τη διαμόρφωση/χρήση/λειτουργία του δημόσιου χώρου κ.ά.

17. Κινήματα και οργανώσεις πολιτών  Δυτικά της Αθήνας  για την διάσωση, τη προστασία  και την ενσωμάτωση στη ζωή της πόλης, ιστορικών,  αρχαιολογικών φυσικών τοπίων τόπων.

Ελληνικό Δίκτυο Φίλων της Φύσης (NatureFriends Greece), Μαρία Μπουρδάκη (Αρχιτέκτων), email επικοινωνίας : mariam@tee.gr, naturefriendsgreece@gmail.com.

Με αφορμή το πρόγραμμα «Πάμε Δυτικά της Αθήνας» που επιχειρεί να ενσωματώσει στη ζωή της πόλης τοπόσημα, με ιδιαίτερο ιστορικό, αρχαιολογικό και περιβαλλοντικό χαρακτήρα,  στη συνεδρία θα διερευνήσουμε τα χαρακτηριστικά αυτά των τοποσήμων, που είναι «αποξενωμένα» από την καθημερινότητα της , «ξεχασμένα» ή ακόμα και «απρόσιτα». Το «Πάμε Δυτικά της Αθήνας» είναι μια πρόταση δυναμική και συμμετοχική, ανοιχτή σε συνέργειες, συμπράξεις και πρωτοβουλίες. Μια πρόταση στη σκέψη  …να αλλάξει. Να γίνει το ευρύτερο περιβάλλον, «σπίτι μας». Ακολουθώντας κινήματα πολιτών Δυτικά της Αθήνας ,  με καταλυτικό ρόλο στη διάσωση, την προστασία και την οικειοποίηση τοπίων τόπων με ιστορική – αρχαιολογική – περιβαλλοντική ταυτότητα, φωτογραφίζουμε  σημεία στο χρόνο, προσεγγίζουμε τα τοπία σαν αναπόσπαστα κομμάτια του περιβάλλοντος μας-σαν εικόνες της καθημερινότητας μας. Μέσα από αναφορές στην πορεία τόσο των κινημάτων όσο και των ίδιων των τοπίων-τόπων, αναζητούμε τα σημεία εκείνα που θα μπορούσαν να κωδικοποιηθούν και να αποτελέσουν άξονα αναφοράς για τους  τρόπους που  αντιστεκόμαστε,  αλλά και προσεγγίζουμε, οικειοποιούμαστε και τελικά συμβιώνουμε με το τοπίο. Ενδεικτικά τοπία-τόποι αναφέρονται   Ιερά οδός, Βουρκάρι Μεγάρων, Μπλοκ 15, Μονή Δαφνίου, Λίμνη Αρχαίων Ρειτών (Κουμουνδούρου)… Απευθύνουμε ανοικτό κάλεσμα για συζήτηση, ανταλλαγή εμπειριών, εξαγωγή συμπερασμάτων, προβολή καλών πρακτικών και ενδεχομένως για συντονισμό δράσεων κινημάτων και οργανώσεων πολιτών Δυτικά της Αθήνας,  για την προστασία και την ανάδειξη των ιστορικών και φυσικών  τόπων της περιοχής. Το κάλεσμα δεν περιορίζεται αποκλειστικά και μόνο για τις περιοχές «Δυτικά της Αθήνας» αλλά απευθύνεται σε  όλους όσοι ενδιαφέρονται να συζητήσουν τις απόψεις τους, τις εμπειρίες τους, τις προτάσεις τους και να συμβάλλουν στην καλύτερη και αποτελεσματικότερη παρέμβαση των πολιτών.